بر آنكه احسن و افضل عدم تحديث ايشانست بذهاب و استيذان نمودن در آن و گويند استغفار پيغمبر ( ص ) مر مستاذنان را دعاى ويست از براى ايشان بلطفى كه به آن معفرت واقع شود و نزد بعضى آيهء استيذان تعريض جماعتيست از اهل نفاق كه در غزوهء تبوك بتخلف از جهاد دستورى ميجستند و دربارهء ايشان آيهء إِنَّما يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّه الخ نازل شده و جمعى بر آنند كه نزول آيهء استيذان در حفر خندق بود كه قومى تسلل نمودند بدون اذن پيغمبر ( ص ) بعد از آن جميع عباد را امر ميفرمايد كه * ( لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ ) * مگردانيد خواندن رسول ( ص ) مر شما را * ( بَيْنَكُمْ ) * در ميان خود * ( كَدُعاءِ بَعْضِكُمْ ) * همچه خواندند بعضى از شما * ( بَعْضاً ) * برخى را يعنى قياس مكنيد خواندن او را بر خواندن يكديگر كه اعراض توانيد كرد از آن و در جواب مساهله توانيد نمود چه مبادرت بامر او واجب و لازمست و مراجعت بدون اذن او حرام است و ناروا پس هر گاه كه شما را بر جهاد طلبد مبادرت كنيد به آن و بدون اذن او از آنجا متفرق مشويد يا دعاى او را بر شما يا براى شما چون دعاى يكديگر ندانيد كه آن دعا بىشك مستجابست و مقبول رب الارباب و يا ندا كردن شما مر رسول را بايد كه چون منادات شما يكديگر را نباشد كه به مجرد نام خوانيد چون يا محمّد ( ص ) و يا عبد اللَّه بلكه بايد كه از روى تعظيم باشد چون يا رسول اللَّه ( ص ) و يا نبى اللَّه را قصد تعظيم و توقير و تواضع و حفظ صوت چه حضرت عزت همهء انبيا را بنداى علمى خطاب كرده چون يا ابراهيم و يا موسى و يا نوح و حبيب خود را بنداى كرامت يا أَيُّهَا النَّبِيُّ و يا أَيُّهَا الرَّسُولُ آورده‌اند كه چون آن حضرت خطبه خواندى منافقان بتنك آمده با يكديگر ملتجى شده و يكديگر را از نظر پيغمبر ( ص ) پوشيده از مسجد بيرون رفتندى آيه آمد * ( قَدْ يَعْلَمُ اللَّه الَّذِينَ ) * بتحقيق كه ميداند خدا آنان را كه از روى كراهة * ( يَتَسَلَّلُونَ ) * بيرون ميروند اندك اندك * ( مِنْكُمْ ) * از ميان شما و نظير تسلل است تدرج و تدخل قوله * ( لِواذاً ) * حالست از ضمير يتسللون بمعنى ملاوذه كه آن سر بعضى است به بعضى به جهت خروج و مصدر بمعنى فاعل اى ملاوذين يعنى در حالتى كه ميپوشند يكديگر را از پيغمبر ( ص ) و از شما و از پس يكديگر پنهان ميشوند در وقت بيرون رفتن و گويند لواذا از لوذ ماخوذ است يعنى پناه جستن يعنى در حالتى كه پناه مىبرند به آنان كه ماذون شده اند بخروج از ذوى الاعذار و با ايشان بيرون ميروند * ( فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ ) * پس بايد كه بترسند آنان كه * ( يُخالِفُونَ ) * مخالفت مىكنند و اعراض مينمايند * ( عَنْ أَمْرِه ) * از فرمان خدا به ترك مقتضاى او و بسمتى ميروند كه خلاف سمت اوست و ذكر عن به جهت تضمن مخالفتست معنى اعراض را و يا آنكه يخالفون به اين معنيست كه يصدون عن امره دون المؤمنين يق خالفه الى الامر اذا ذهب اليه دونه و منه قوله